Hướng dẫn kiểm tra và sử dụng thiết bị thở (SCBA) đúng cách từ kiểm tra bình khí, mặt nạ, bộ điều áp đến cách đeo, sử dụng và bảo quản sau khi làm việc. Trong các môi trường làm việc tiềm ẩn nhiều rủi ro đặc biệt là đối với phòng cháy chữa cháy, môi trường thiếu oxy, có khí độc, khói hoặc nồng độ chất ô nhiễm cao hoặc không biết rõ mức độ của khí sẽ cực kì nguy hiểm, bất kỳ sai xót nào ở các thiết bị cấu thành nên SCBA đều có thể làm giảm khả năng bảo vệ của thiết bị. Tuy nhiên không phải ai cũng nắm rõ về thiết bị này hãy cùng tìm hiểu rõ quy trình vận hành, cấu tạo, cách sử dụng cũng như bảo trì bảo dưỡng trước và sau khi sử dụng như thế nào. Việc thực hiện kiểm tra SCBA định kỳ không chỉ là yêu cầu bắt buộc mà còn là yếu tố tiên quyết để để ngăn ngừa các sự cố nghiêm trọng bất ngờ xảy ra.
Bộ Thiết Bị Thở SCBA Là Gì?
SCBA (Self – Contained Breathing Apparatus) là thiết bị bảo vệ hô hấp có nguồn khí thở độc lập với môi trường xung quanh. Không khí sạch được chứa trong bình khí mang theo người và cung cấp đến mặt nạ thông qua hệ thống giảm áp, điều áp và đường dẫn khí. Nhờ đó, người lao động không phải hít trực tiếp không khí tại khu vực ô nhiễm. Nguyên tắc hoạt động của thiết bị theo nguyên tắc áp suất dương nghĩa là áp suất bên trong mặt nạ luôn cao hơn môi trường bên ngoài giúp tăng mức độ an toàn khi làm việc trong môi trường khắc nghiệt. Tuy nhiên SCBA chỉ phát huy đúng khả năng bảo vệ khi thiết bị được lựa chọn phù hợp, người sử dụng được đào tạo và toàn bộ hệ thống đã vượt qua các bước kiểm tra cần thiết trước khi đi vào khu vực nguy hiểm.
Vì Sao Phải Kiểm Tra SCBA Trước Khi Sử Dụng?
Để vận hành hiệu quả thiết bị thở cá nhân, trước tiên người lao động cần hiểu rõ chức năng của từng thành phần cấu tạo nên hệ thống SCBA. Một hệ thống cơ bản bao gồm các thành phần: bình khí nén, van giảm áp, mặt nạ phòng độc, khung đỡ; mỗi bộ phận đều có nhiệm vụ riêng việc hiểu rõ từng đặc điểm giúp người vận hành dễ dàng hơn trong việc kiểm tra và bảo trì. Chỉ một kết nối bị lỏng, chi tiết hư hỏng hoặc mặt nạ không kín đều có thể ảnh hưởng đến toàn bộ hệ thống. Thiết bị bảo vệ hô hấp dùng trong tình huống khẩn cấp cần được kiểm tra hoạt động trước và sau khi sử dụng. Quá trình kiểm tra phải xem xét chức năng thiết bị, độ chặt của các kết nối cũng như tình trạng mặt nạ, dây đeo, van, đường dẫn khí và những chi tiết đàn hồi. Vì vậy nguyên tắc quan trọng nhất là không đưa một bộ SCBA chưa được kiểm tra vào môi trường nguy hiểm chỉ vì thiết bị có vẻ vẫn còn mới hoặc bình vẫn còn khí.
Hướng Dẫn Kiểm Tra Thiết Bị Thở SCBA Trước Khi Sử Dụng
1. Kiểm tra tổng thể thiết bị
Quan sát toàn bộ bộ SCBA để phát hiện những dấu hiệu bất thường như nứt, biến dạng, cháy xém, ăn mòn, nhiễm hóa chất hoặc chi tiết bị thiếu. Kiểm tra dây đeo vai, đai hông, khóa và khung đỡ bình khí. Các bộ phận đều phải còn nguyên vẹn, điều chỉnh được và giữ chắc thiết bị trên cơ thể. Bình khí cũng phải được cố định đúng vị trí trên bộ giá mang.
Nếu phát hiện hư hỏng có thể ảnh hưởng tới hoạt động, không nên tiếp tục sử dụng thiết bị.
2. Kiểm tra bình khí và áp xuất, còi cảnh báo
Kiểm tra tình trạng bề mặt, van, kết nối và các dấu hiệu hư hỏng cơ học. Đồng thời kiểm tra nhãn, thời gian sử dụng, thời hạn kiểm định hoặc các yêu cầu kiểm tra định kỳ theo quy định áp dụng cho loại bình cụ thể. Bình khí cần phải đạt lượng khí tối thiểu để sử dụng điều này sẽ tùy thuộc vào loại bình và công việc thực hiện nhưng không nên tự áp dụng một mức “bar” cố định cho tất cả SCBA vì áp suất làm việc của các hệ thống có thể khác nhau.
Ví dụ đối với bình 300 bar thì trong bình cần tối thiểu 270 bar, sau đó đóng ván bình khí nén và quan sát đồng hồ áp, áp suất không được điểm nhiều hơn 20 bar trong vòng 1 phút, nếu hơn cần đưa đến nơi ủy quyền hoặc có dịch vụ kiểm tra và sửa chữa, đồng thời khi khí xả tới lượng khi trong bình tới ngưỡng 55±5 bar hệ thống cảnh báo còi sẽ báo động, kiểm tra xem còi cảnh báo có hoạt động đúng hay chưa.
3. Kiểm tra mặt nạ
Mặt nạ là nơi tạo ra hàng rào giữa đường hô hấp và môi trường nguy hiểm nên cần phải kiểm tra cẩn thận, kiểm tra kính mặt nạ để phát hiện nứt, biến dạng hoặc hư hỏng có thể ảnh hưởng đến tầm nhìn và độ kín, kiểm tra phần cao su làm kín, dây đeo đầu, van hít vào, van thở ra và đầu kết nối với bộ điều áp.
Hướng Dẫn Đeo Và Sử Dụng SCBA Đúng Cách
Sau khi đã kiểm tra qua các bước kiểm tra, có thể bắt đầu quá trình mang thiết bị. Các bước cơ bản sẽ bao gồm:
- Đầu tiên, nới dây đeo phù hợp và đưa hai tay qua dây vai, điều chỉnh bộ SCBA nằm cân bằng trên lưng. Cài đai hông và siết sao cho phần lớn tải trọng được hỗ trợ ổn định ở vùng hông thay vì dồn hoàn toàn lên vai, sau đó điều chỉnh dây vai và các dây phụ để thiết bị ôm sát cơ thể nhưng không gây cản trở vận động.
- Tiếp theo kết nối van cấp khí vào mặt nạ và đeo mặt nạ đúng vị trí và điều chỉnh dây sao cho vừa với đầu mở van khí từ từ và thở vài nhịp bình thường để xác nhận rằng khí được cung cấp ổn định đồng thời kiểm tra độ kín của mặt nạ, không xuất hiện tiếng bất thường, rò khí hoặc cảnh báo lỗi.
Các Lưu Ý An Toàn Quan Trọng Khi Vận Hành SCBA
Trong quá trình vận hành phải luôn theo dõi áp suất bình khí là quy tắc bắt buộc, điều này giúp người lao động kịp thời rút lui khỏi khu vực nguy hiểm trước khi nguồn khí cạn kiệt. Người lao động cần phải rời khỏi khu vực nguy hiểm ngay khi cảnh báo lượng khí thấp được kích hoạt hoặc xuất hiện tình trạng bất thường như khó thở, chóng mặt,…
Không tháo mặt nạ khi chưa ra khỏi khu vực nguy hiểm, ngay cả khi khu vực không còn nhìn thấy khói hoặc không ngửi thấy mùi hóa chất, điều đó không có nghĩa là đã an toàn. Một số khí độc không thể xác định bằng giác quan, chỉ tháo mặt nạ và ngắt hệ thống thở sau khi đã đến khu vực được chỉ định là an toàn.
Cần Làm Gì Với SCBA Sau Khi Sử Dụng?
Sau khi hoàn thành nhiệm vụ, SCBA chưa thể lập tức được cất trở lại vị trí chờ sử dụng. Thiết bị cần được kiểm tra sau sử dụng, vệ sinh và khử nhiễm theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Mặt nạ, dây đeo, đường khí và các bộ phận tiếp xúc với môi trường làm việc phải được kiểm tra để phát hiện hư hỏng hoặc nhiễm bẩn.
Bình khí phải được nạp lại bằng nguồn khí thở đáp ứng yêu cầu áp dụng cho hệ thống. Thiết bị hỏng phải được đánh dấu và loại khỏi sử dụng cho đến khi được sửa chữa đúng quy trình. Các bộ phận quan trọng như bộ giảm áp, bộ điều áp hay hệ thống cảnh báo không nên được người sử dụng tự ý tháo chỉnh; những sửa chữa này phải do nhà sản xuất hoặc kỹ thuật viên được đào tạo phù hợp thực hiện.
Sau khi vệ sinh, thiết bị cần được làm khô và bảo quản tránh bụi bẩn, ánh nắng trực tiếp, hóa chất, nhiệt độ quá cao hoặc thấp, độ ẩm quá mức và các điều kiện có thể làm biến dạng mặt nạ.
