Trong các môi trường làm việc công nghiệp hiện nay, việc tiếp xúc với khí độc, hơi hóa chất, bụi mịn hoặc thiếu oxy không còn là điều hiếm gặp. Đây là lý do các doanh nghiệp cần trang bị mặt nạ phòng độc và thiết bị thở (SCBA/Airline) nhằm đảm bảo an toàn sức khỏe cho người lao động.
Bài viết này cung cấp hướng dẫn chi tiết, giúp bạn xác định khi nào cần sử dụng, loại nào phù hợp, và tiêu chí lựa chọn để đảm bảo đúng tiêu chuẩn an toàn.
1. Mặt nạ phòng độc là gì? Thiết bị trợ thở là gì?
• Mặt nạ phòng độc (Respirator Mask)
Là thiết bị bảo hộ dùng để lọc không khí trước khi người lao động hít vào. Phù hợp trong môi trường có oxy đầy đủ, nhưng không khí bị ô nhiễm bởi:
-
Hơi hóa chất
-
Khí độc nhẹ – trung bình
-
Bụi công nghiệp, bụi mịn
-
Hơi dung môi, sơn, VOC
• Thiết bị trợ thở – SCBA / Airline (Self-Contained Breathing Apparatus)
Đây là thiết bị cung cấp nguồn khí sạch độc lập, dành cho môi trường thiếu oxy hoặc có khí độc vượt mức cho phép, ví dụ:
-
Không gian hạn chế (bể chứa, hầm, silo)
-
Nhà máy hóa chất nồng độ cao
-
Môi trường có rủi ro hóa chất lan nhanh
-
Tình huống khẩn cấp, cứu hộ
2. Khi nào cần sử dụng mặt nạ phòng độc?
Mặt nạ phòng độc phù hợp khi không khí có ô nhiễm nhưng vẫn còn ≥ 19.5% oxy.
Bạn cần dùng mặt nạ phòng độc trong các trường hợp:
✔ Môi trường có bụi mịn hoặc bụi độc hại
Ví dụ:
-
Bụi khoáng, bụi xi măng, bụi gỗ
-
Bụi kim loại trong cơ khí
-
Bụi hàn, bụi mài
→ Nên sử dụng mặt nạ lọc bụi P2 hoặc P3.
✔ Tiếp xúc với hơi hóa chất & VOC
Trong các khu vực:
-
Phun sơn
-
Pha trộn dung môi
-
Xử lý hóa chất
-
Vệ sinh công nghiệp
→ Nên dùng mặt nạ có phin lọc hơi hữu cơ, vô cơ, acid… tùy loại hóa chất.
✔ Làm việc gần khí độc mức độ thấp – trung bình
Ví dụ: SO₂, Cl₂, NH₃… nhưng dưới giới hạn cho phép theo TCVN / OSHA.
→ Cần mặt nạ bán phần hoặc toàn phần kèm phin lọc phù hợp.
✔ Khu vực sản xuất có mùi nồng, kích ứng
Dù chưa đến mức nguy hiểm, việc sử dụng mặt nạ giúp giảm khó chịu, bảo vệ phổi và đường hô hấp.
3. Khi nào cần sử dụng thiết bị trợ thở (SCBA/Airline)?
Thiết bị trợ thở bắt buộc khi môi trường có nguy cơ đe dọa tính mạng vì mặt nạ lọc không còn tác dụng.
✔ Khi thiếu oxy (O₂ < 19.5%)
Xảy ra tại:
-
Bồn chứa
-
Hầm kín, cống rãnh
-
Phòng lạnh
-
Kho hóa chất
→ Phải sử dụng SCBA hoặc bộ cấp khí đường ống Airline.
✔ Khi nồng độ khí độc vượt mức cho phép
Các khí cực độc như:
-
H₂S
-
CO
-
NH₃ nồng độ cao
-
Cl₂
-
Hơi dung môi cực mạnh
Trong mức độ này, phin lọc sẽ không thể lọc kịp hoặc bão hòa nhanh → chỉ có SCBA mới đảm bảo an toàn.
✔ Trong môi trường không xác định thành phần khí
Ví dụ khi xảy ra rò rỉ hóa chất hoặc sự cố trong nhà máy → Không biết khí độc là gì, nồng độ bao nhiêu.
→ Chỉ dùng SCBA.
✔ Trong các nhiệm vụ cứu nạn – cứu hộ
Đặc biệt khi vào khu vực cháy, khói đậm đặc, hơi độc lan nhanh → SCBA là thiết bị duy nhất đảm bảo an toàn.
4. Cách chọn mặt nạ phòng độc phù hợp
🔎 Các tiêu chí quan trọng:
-
Chọn đúng loại phin lọc theo hóa chất (A, B, E, K…)
-
Tiêu chuẩn an toàn: EN 140, EN 136, NIOSH
-
Độ kín: ôm sát mặt, phù hợp kích thước
-
Thời gian sử dụng phin lọc
-
Môi trường công việc (bụi, hơi, khí độc…)
Phân loại mặt nạ:
-
Bán mặt nạ (half-face): cho bụi và hơi nhẹ – trung bình
-
Mặt nạ toàn mặt (full-face): môi trường hóa chất nặng hơn
5. Cách chọn thiết bị trợ thở phù hợp
✔ SCBA bình khí thở
-
Dùng cho cứu hộ, sự cố hóa chất
-
Thời gian 30–60 phút
-
Tiêu chuẩn: EN 137, NFPA, ISO
✔ Hệ thống cấp khí đường ống Airline
-
Dùng trong công việc dài hạn trong không gian kín
-
Ổn định hơn, không giới hạn bởi bình khí
-
Tiêu chuẩn: EN 14594
6. Lỗi phổ biến khi lựa chọn và sử dụng
❌ Chọn sai phin lọc so với loại khí độc
→ Dễ mất tác dụng lọc.
❌ Dùng mặt nạ lọc trong môi trường thiếu oxy
→ Rất nguy hiểm, có thể gây ngạt.
❌ Không kiểm tra độ kín khi đeo
→ Khí độc lọt vào, giảm hiệu quả bảo vệ.
❌ Tái sử dụng phin lọc đã bão hòa
→ Giảm chất lượng lọc, tăng rủi ro.
❌ Không huấn luyện trước khi sử dụng SCBA
→ Gây hoảng loạn, khó thở khi xử lý sự cố.
Việc lựa chọn đúng mặt nạ phòng độc và thiết bị trợ thở là yếu tố sống còn trong các ngành công nghiệp như hóa chất, xây dựng, xi măng, sản xuất linh kiện điện tử, dầu khí, xử lý môi trường…
Nguyên tắc quan trọng:
-
Có oxy → dùng mặt nạ lọc
-
Thiếu oxy hoặc khí độc cao → dùng SCBA / Airline
