Khí nguy hiểm trong hầm biogas tại các trang trại heo có thể gây ngộ độc, ngạt thở, cháy nổ và đe dọa trực tiếp đến tính mạng người lao động nếu không được phát hiện kịp thời. Mùi hôi đặc trưng quanh khu vực xử lý chất thải đôi khi khiến nhiều người chủ quan, cho rằng chỉ cần đứng ở nơi thông thoáng hoặc nhận biết bằng khứu giác là đủ an toàn. Tuy nhiên, một số loại khí có thể tích tụ nhanh trong hầm kín, khu vực thấp hoặc nơi thông gió kém mà con người không thể nhận biết chính xác bằng mắt thường hay mùi.
Vì Sao Hầm Biogas Tại Trang Trại Heo Phát Sinh Khí Nguy Hiểm?
Hầm biogas hoạt động dựa trên quá trình phân hủy kỵ khí của các khí nguy hiểm. Trong môi trường không có oxy, vi sinh vật phân giải phân heo, nước thải và các chất hữu cơ để tạo thành khí sinh học. Thành phần biogas chủ yếu gồm methane và carbon dioxide, đồng thời có thể chứa hydrogen sulfide, hơi nước cùng một số khí khác ở hàm lượng thấp.
Khí được tạo ra liên tục và được giữ lại trong một hệ thống tương đối kín. Khi đường ống rò rỉ, hệ thống thông gió hoạt động không hiệu quả hoặc người lao động khuấy, bơm và vệ sinh hầm, lượng khí bị giữ lại có thể thoát ra nhanh chóng. Đây là thời điểm nồng độ khí độc và khí cháy có thể tăng đột ngột quanh khu vực làm việc gây nguy hiểm đến người lao động.
Khí Hydrogen Sulfide – H₂S
Hydrogen sulfide (H₂S) là khí độc thường xuất hiện tại khu vực chứa phân và hầm biogas, có mùi trứng thối ở nồng độ thấp nhưng không thể nhận biết an toàn chỉ bằng khứu giác vì khả năng cảm nhận mùi có thể mất rất nhanh. Do nặng hơn không khí, H₂S dễ tích tụ tại đáy hầm, rãnh thoát nước và khu vực thấp, kín, gây kích ứng mắt, đau đầu, chóng mặt, khó thở, mất ý thức và có thể đe dọa tính mạng.
Khí Methane – CH₄
Methane là thành phần tạo năng lượng chính của biogas nhưng cũng là khí dễ cháy, có thể gây cháy nổ khi tích tụ trong không gian kín và tiếp xúc với tia lửa điện, thiết bị hàn cắt, thuốc lá hoặc ngọn lửa trần. Do không màu và khó nhận biết bằng giác quan, methane còn có thể chiếm chỗ oxy, làm tăng nguy cơ ngạt trong hầm biogas và phòng kỹ thuật kín.
Khí Carbon Dioxide – CO₂
Carbon dioxide (CO₂) là khí không màu, không mùi sinh ra trong quá trình phân hủy chất hữu cơ và dễ tích tụ tại khu vực thấp, kém thông gió. Khi nồng độ tăng, CO₂ làm giảm lượng oxy trong không khí, gây đau đầu, mệt mỏi, thở nhanh, choáng váng và có thể khiến người lao động mất khả năng tự thoát khỏi khu vực nguy hiểm.
Khí Amoniac – NH₃
Amoniac có thể phát sinh trong quá trình phân hủy phân và nước tiểu của heo. Khí này thường có mùi khai mạnh, gây khó chịu và có khả năng kích ứng mắt, mũi, cổ họng cũng như đường hô hấp.
Khi Nào Nguy Cơ Khí Độc Tăng Cao?
Nồng độ khí nguy hiểm thường tăng trong quá trình khuấy phân, bơm hút chất thải, mở nắp hầm, sửa chữa đường ống, bảo trì máy bơm hoặc vệ sinh bể chứa. Thời tiết nóng cũng có thể thúc đẩy quá trình phân hủy và làm lượng khí phát sinh nhiều hơn.
Người lao động bước vào môi trường thiếu oxy có thể nhanh chóng mất khả năng phán đoán, mất thăng bằng hoặc bất tỉnh trước khi nhận ra nguy hiểm. Đặc biệt, việc một người tự ý đi vào hầm để cứu người gặp nạn có thể khiến cả người cứu trở thành nạn nhân tiếp theo. Các khu vực lưu trữ chất thải chăn nuôi cần được xem xét như không gian hạn chế khi có lối ra vào giới hạn, thông gió kém và nguy cơ xuất hiện bầu không khí nguy hiểm.
Máy Phát Hiện Khí Có Vai Trò Gì Trong Trang Trại Heo?
Máy phát hiện đa khí giúp đo đồng thời nhiều chỉ số quan trọng thay vì phụ thuộc vào cảm giác của người lao động – Ventis MX4 là thiết bị cầm tay có thể cấu hình phát hiện từ một đến bốn khí, hỗ trợ phiên bản khuếch tán hoặc bơm hút lấy mẫu. Máy có cảnh báo bằng đèn LED, âm thanh và rung, phù hợp để cảnh báo người sử dụng khi chỉ số khí vượt ngưỡng cài đặt. Thiết bị cũng có cấu hình không gian hạn chế gồm cảm biến LEL, CO, H₂S và O₂, đồng thời đạt cấp bảo vệ IP66 và IP67.
Đối với hầm biogas, phiên bản có bơm hút hoặc kết hợp bơm lấy mẫu cho phép kiểm tra không khí từ khoảng cách an toàn trước khi tiếp cận. Tuy nhiên, nếu trang trại cần theo dõi riêng NH₃ hoặc CO₂ thì phải lựa chọn thêm thiết bị hay cấu hình cảm biến phù hợp.
Làm Thế Nào Để Làm Việc An Toàn Gần Hầm Biogas?
Trang trại cần xây dựng quy trình kiểm tra khí trước, trong và sau khi thực hiện công việc có nguy cơ. Máy phát hiện khí phải được kiểm tra tình trạng hoạt động, pin, cảm biến và hiệu chuẩn theo hướng dẫn trước khi sử dụng. Hệ thống thông gió cần hoạt động liên tục, trong khi nguồn lửa, thiết bị phát tia lửa và hoạt động hút thuốc phải được kiểm soát nghiêm ngặt.
Máy phát hiện khí là công cụ cảnh báo quan trọng nhưng không thể thay thế toàn bộ quy trình an toàn không gian hạn chế. Việc đi vào hầm chỉ được thực hiện bởi người đã được đào tạo, có người giám sát bên ngoài, phương tiện liên lạc, thiết bị bảo vệ hô hấp và hệ thống cứu hộ phù hợp.
